Fulden Ufacık

Sayfa sayısı az olsa bile derin bir eser Sergüzeşt. Yazıldığı dönem düşündülüğünde birçok kişinin şahit olduğu hatta dile getirmediği bir konu hakkında kaleme alınmış: İnsan Ticareti. Özgürlük ve esaret kavramlarını incelikle nakış gibi işlenerek dönemin toplumsal yapısını tüm gerçekliği ile okuyucuya sunar yazar.

Farsça macera veya serüven anlamına gelen Sergüzeşt, Dilber'in küçük yaşta Kafkasya'dan esir olarak İstanbul'a getirilip satılması ile başlıyor. Satıldığı yerde gördüğü eziyetler ve sınıf ayrımını yüreğinin derinliklerine hissetse de o konaktan kurtulmak için elinden geleni yapsa da köleliğinin sonucu olarak geri dönmek zorunda kalır. Çünkü onun kendi hayatı üzerinde hiçbir hakkı olmadığı bir kağıt üzerinde satıldığında küçük yaşta Dilber'e gösterilmiştir.

"Fakat hiç ağlamıyordu. Ağlamak, uğradığımız felaketlere karşı vücudumuzda kalan son kuvvettin bir feryadıdır. Ağlayamadığımız zamanlar, bizde o kuvvetin de mahvolduğu vakitlerdir ki, onun yerini alan dokunaklı bir sessizlik en şiddetli acıyla dökülen gözyaşlarından daha yürek sızlatıcıdır."

Yıl 1957. Albert Camus Nobel Barış Edebiyatı Ödülü'nü almak için gittiği Stockholm Belediye Sarayı'nın kürsüsünden sesleniyor dinleyicilerini. Bu konuşma ile sayfalar çevrildikçe onun yaşamının en önemli anlarını bir film şeridi gibi gözlerinin önüne geliyor okuyucunun. Laurent Gnoni'nin her bir çizimde Camus ile Cezayir ve Fransa sokaklarının derinliklerini izlerken ailesi ve arkadaşlarıyla olan ilişkilerine tanıklık edilecektir.

"Sevgi ve birkaç sözcük çizilmiş bir kaderi değiştirebilirdi."

Yazar, çizgi romanı sanki Albert Camus'un çocukluk arkadaşı yazmış gibi kaleme almış. Bu çocukluk arkadaşı Albert Camus'e sanki bir mektup yazmış gibi Albert Camus'un hayatını tıpkı bir hikaye gibi anlatıyor ve neler düşündüğünü sevgisini göstererek açığa çıkarıyor. Bu detay bütün çizgi romanın havasını tamamen bambaşka bir boyuta taşıyor. Aslında her yerde bulunabilecek bir biyografiyi okuyucu hayatın içerisindeki birçok duyguyu hissederek ve içinde yaşayarak Albert Camus'un ruhunu keşfedecektir. Özellikle annesi, ülkesi ve yazma ile olan ilişkisini...

"Yazar, kendisine varoluş nedeni sağlayacak yaşayan bir toplum duygusunu yeniden bulabilir. Bu yalnızca, elinden geldiğince, mesleğini yüce kılan iki görevi üstlenmesi koşuluyla olur: Hakikate Hizmet ve Özgürlüğe Hizmet. Hakikat gizemli, kaçak ve daima elde edilmesi gerekendir. Özgürlük ise tehlikelidir, hem çoşku verir hem de yaşaması güçtür."

Albert Camus'un belki de en bilenen eserlerden birisi olan Yabancı şu cümle ile başlar: "Bugün annem öldü. Belki de dün, bilmiyorum." Duygular ve gerçeklik üzerine düşündüren bu cümle onun hayattaki her bir olayı yazabileceğinin fısıltısını çoktan iletmiştir okuyucusuna. Özellikle acı üzerine yazdıklarını hayata bakış açısının bir göstergesi niteliğinde. 

Annesini çok sevse de zenginlerin okuluna gittiği ilk zamanlarda bir anda annesinin öldüğünü -çünkü diğer çocukların ailesi gibi zengin değil- söylemesi ve bundan utanç duyması; bana Yabancı kitabındaki ilk cümleyi hatırlattı. 

Cezayir'in hem eserlerinde hem de gazete yazılarındaki büyük önemi ise hayatının en önemli yapı taşı. Eser ilerledikçe Nobel Barış Ödülü konuşmasını ve Said Kessal'ın ona yönelttiği soru ile adalet ve annesi arasında söylediği son söz ile gerçekliğin acısını derinlikle göstermiştir.

"Acılara merhem olan sözcükler. Senin sözcüklerin bizimdi ve bizim olarak kalacak. Eskimiş kuşağımızın sözcükleri. Gelecek nesillerin sözcükleri."

José Lenzini'nin ünlü Camus uzmanı olması da eserin derinliğine katkı sağlamış. Eğer biyografi türünde eserler ve çizgi roman okumaktan hoşlanıyorsanız bu kitabı mutlaka incelemelisiniz.

Her şey tam olması gerektiği gibi. Stocktan ailesi geçmişte olduğu gibi hala zengin, hala emlakçılıkla uğraşıyorlar, hala saygın bilinen bir aileler ve hala Ananas Sokak'ındaki o evde bu ihtişamlı ailenin eşyaları mevcut. Geçmişten kalsalar bile...

New York'un o ihtişamlı sokaklarından birisi olan Ananas Sokak'ında Stocktan ailesinin tek oğlu Card, kendileri gibi zengin olmayan Sasha ile evlendiğinde onların evi Ananas Sokak'ta çoktan hazırdır. Card'ın çocukluğunun geçtiği bu ev Sasha gibi sıradan bir aileden gelen birisi için bir lüks olmalıdır onlara göre. Peki ya Sasha'ya göre o bu eve ait midir üstelik onu servet avcısı olarak gören Stocktan ailesine rağmen?

Stocktan ailesinin en büyük kızı Darley, aşk evliliği yaparak belki de ailesindeki birçok kişinin yapmayacağı bir davranışa imza atmıştır. Tanınmış ve köklü bir üniversiteden mezun kariyer basamaklarını tırmanabilecek zeka ve güce sahipken o, iki çocuğuna bakmak için bu yoldan vazgeçmiştir. Eşi ile yaşadığı güzel hayatı ise Malcolm'un başkasının hatası yüzünden kovulması ile bambaşka bir evreye doğru ilerlemeye başlamıştır.

Stocktan ailesinin en küçük kızı Georgina ise el bebek gül bebek yetiştirilmiş şımarık ve hayatın kendi etrafında döndüğüne inanan yirmi altı yaşında bir kadındır. Kar gütmeyen bir kuruluşta çalışırken yaşanacak bir olay sonucunda hayatı artık eskisi gibi olmayacaktır.

"Çok sevdiği bir insanı bir başkasının gözünden görmek ne kadar tuhaftı."

Borges, herkesin bildiği veya tanık olduğu durumları çarpıcı cümleleri ile sunuyor bu eserinde. Amacı psikolojik denemeler/öyküler yazmak olmadığını dile getirse de bu kısa yazılarda insanlığın gidebildiği en dibe doğru sürüklüyor okuyucuyu. 

Tarihi kurmaca olarak da nitelendirilebilen deneme öykülerinde zayıf halkanın güçlü tarafından acımazsızca ezilişini sanki okuyucuyla sohbet edermiş gibi sayfalara aktarmış Borges. İnsanlığın tarih boyunca sadece kendisini düşünen bir varlık olduğunu, kazanan veya en yüksekte olmak için attığı her adımda altında kalanları hiçe saydığının soyut bir göstergesi bu denemeler. 

Gaddar Kurtarıcı Lazarus Morell yazısında zenci beyaz -ırk ayrımını- Amerikan tarihine atıfta bulunarak ele alırken kölelerin kendi çıkarları doğrultsunda bir kukla gibi kullanılmasını irdeler. Akla Ziyan Sahtekar Tom Castro'da zengin olmak için duyguların kendisine has hislerini kendi çıkarları doğrultusunda şekillendirilmesi ele alınırken Kadın Korsan Dul Çing'de intikam veya en üste olmak için her şeyin yok oluşunun derinliği mevcuttur, özellikle de insanlığın kayboluşunun...

Kötülük Tedarikçisi Keşiş Eastmen'de Amerika sokaklarındaki çetelerin dünyasına tanık olurken sırt eğlenmek veya kendini düşünerek kıyılan canların ve tek olmak için gerekirse herkesin yok edilebileceği bir dünyanın kapılarını açarken Duygusuz Cani Bill Harrigan'da ise Western'in acımazlığının soğukluğu karşılar okuyucuyu.

Münasebetsiz Protokol Görevlisi Kozuke No Suke'de kendi çıkarlarını düşünerek hareket ederken onurun hiç sayılmasını köklü geleneklerin izlerini göstererek aktarırken Maskeli Boya Ustası Merv'li Hakim ve Vesaire'de dinin insanlar üzerindeki etkisine gönderme yapılmıştır. Pembe Köşedeki Adam'da ise Arjantin sokaklarının karanlık sırlarına doğru gizemli bir yolculuğa çıkacak okuyucu.

"Yaşarken kibrinden geçilmeyen insanoğlu, ölünce sinekleri toplamaktan başka bir işe yaramıyor."

İnsan kendi kibrinde boğulurken en dibe doğru alçalır ancak unuttuğu ölümün onu her an ziyaret edebileceğini gösteren bu deneme öyküleri okuyucuyu Borges'in gerçekleri haykıran kalemiyle birleşince sarsacaktır.

Eğer bu türde eserler okumaktan hoşlanıyorsanız kitaba mutlaka bir şans vermelisiniz.

Hayat, Mürüvvet için kolay olmamıştır. Babası, Mürüvvet henüz küçükken evi terk edip gittiğinde ardında kalanları hiçe saymıştı. Annesinin sevgisizliği ile geçen yılların şahidi odasındaki dört duvarken deli damgası yemesi ise onun için kaçınılmaz bir sondu. Kimse tarafından anlaşılmayan -anlaşılmak istenmeyen- Mürüvvet yapılacak en iyi şeyin susmak olduğuna karar verdiğinde birçok şeyden vazgeçişin hüzünlü bir çığlığıydı bu.

Bilmediği şey ise içindeki ruhun bir kuş gibi çırpınışlarını bedeninde henüz hissetmediydi. Sessiz bir vazgeçişin arkasında kendisi için savaşan kişinin annesinin olmadığını bilmek beklemenin yüreğindeki hazın sonucun bir göstergesiydi. Geriye kalan umut kırıntısını masadan kaldırmak elinden gelen son çareydi onun için.

"Beklemek. Bu bana göre bütün insanların hikayesi çünkü hepimiz bir şeyleri bekliyoruz. Her zaman beklentimiz var ve asla bitmiyor. Büyümek, okumak, iş sahibi olmak, evlenmek, çocuk büyütmek, çocukları evlendirmek, yaşlanmak derken en sonunda ölmeyi bekler bir halde buluyoruz kendimizi. Olaylardan beklentilerimiz, insanlardan beklentilerimiz, kendimizden beklentilerimiz... Aslında hepsi, büyük bekleyişin bir parçası."

Fakat onun için karar verilen sona katlanamadığında yüreğinden hafif de olsa bir kuş sesi yankılacaktır. İşte onun hikayesi belki de bu eylem ile başlayacaktı. Nerede olduğunu bilmeyen kendisini arafta kaldığını hisseden Mürüvvet'in başkalarında aradığı değer ve mutluluğu kendi içerisinde bulmaya çalışmasının hikayesi bu. Zorluklar ve yaşanan her bir olayın ruhunda yarattığı travmalardan tıpkı bir anka kuşunun küllerinden doğması gibi kendi Mürüvvet'ini bulma hikayesi bu. Herkesin ondan bir beklentisi varken o başkaları tarafından hissettiği değerin peşinden gitmişti kendisini unutarak. Kendisi için iyi gelen şey olan yazmak ise belki de hayattan bir kaçışken karşılaştığı her insanın küllerini birleştirmesi umudun kısık ama etkili gücüydü.

"Şu görmüş olduğun değersiz güller, çiçekçinin ışıklı raflarında sergilenen güllerden çok daha güzel. Varsın kimse görmesin, kimse koklamasın, kimse dermesin! Yeter ki yaşasın! Yeter ki vaktinden evvel hoyrat ellerde solmaya mahkum olmasın, zamanı geldiğinde yeniden solduğu topraklarda yeşersin. Bir şeyin fazla rağbet görmesi onun daha güzel olduğu anlamına gelmez."

Okuyucu sadece Mürüvvet'in hikayesine tanık olmayacak bu eserde, kendi hikayesini de düşünerek sayfaların arasında kaybolacak. Yazarın kendisine has dili ile Mürüvvet'in tanık olduklarına baktığı pencereden kendi dünyasını aydınlatmaya çalışacak. Karanlık sandığı veya pes ettiği yerden kendine doğru bir adım atabileceğine inanıp hayata karşı direnecek. Bu yüzden bu eseri okurken okuyucunun kendi hayatını sorgulaması gerekmektedir.

Eğer bu türde eserler okumaktan hoşlanıyorsanız bu kitaba bir şans verebilirsiniz.